Voedselbos Lust & Last

Leerzaam genieten: Het verhaal van Voedselbos Lust & Last

Sommelsdijk, Kokseweg 6

Illustratie Golvende lijnen

Onder andere vanwege het toenemend belang van natuurinclusieve landbouw zijn wij de afgelopen jaren gestart met het ontwikkelen van een voedselbos van 5 hectare. In ons voedselbos wordt landbouw met natuur gecombineerd voor een duurzame voedselproductie. Het is een biodiverssysteem, dat ook nog eens voor voedselproductie zorgt. Het is een door mensen gecreëerde plantengemeenschap (planten, bomen en struiken), met een extreem hoog aantal eetbare soorten. De biodiversiteit, (ecologische) veerkracht en productiviteit (van biomassa) van een voedselbos zijn hoog. Daarnaast is ons voedselbos volledig zelfvoorzienend en klimaatbestendig.

Wat gaan we realiseren?
Momenteel hebben we in de landbouw namelijk niet alleen te maken met de stikstofproblematiek, maar ook teruglopende biodiversiteit is een grote uitdaging. Voedselbossen bieden een (nieuw) perspectief en kunnen dus wellicht bijdragen aan een alternatieve manier van voedselvoorziening. We willen met ons initiatief niet alleen pionieren, maar we willen de kennis en ervaring die we opdoen ook delen. Het gaat ons dan ook niet alleen om ons voedselbos, maar om een invulling van de transitie naar natuurinclusieve landbouw.
Door middel van ons voedselbos willen we gaan voorzien in een behoefte die steeds belangrijker wordt in deze tijd: de korte keten, voorzien van voedsel met een eerlijk verhaal. Daarnaast zal educatie en recreatie een belangrijke pijler worden. Aangezien voedselbossen nog relatief nieuw zijn in Nederland, is het essentieel dat we onze kennis hierover delen met studenten, ondernemers, ketenpartners en de overheid, om hierdoor een ware spin-off van kennis te creëren. Hieronder worden de redenen opgesomd waarom we deze voorlichting zo belangrijk vinden:
Bewustwording: veel mensen zijn nog niet bekend met het concept van voedselbossen en begrijpen mogelijk niet volledig hoe ze werken en welke voordelen ze bieden. We willen daarom het bewustzijn en begrip van voedselbossen vergroten bij het brede publiek, boeren, beleidsmakers en andere belanghebbenden.
Kennisoverdracht: voorlichting draagt bij aan het delen van specifieke kennis en vaardigheden voor het effectief en duurzaam ontwerpen, aanleggen en beheren van voedselbossen. Andere ondernemers kunnen hiervan leren en profiteren.
Praktische begeleiding: voorlichting biedt de mogelijkheid voor workshops, trainingen en veldbezoeken om mensen te helpen de principes en technieken van voedselbosbeheer in de praktijk toe te passen.
Netwerken en samenwerking: voorlichting stimuleert samenwerking en kennisuitwisseling tussen verschillende belanghebbenden, waardoor gezamenlijke projecten, gedeelde middelen en het delen van best practices worden bevorderd.
Door voorlichting te geven, willen we gaan bijdragen aan de acceptatie en adoptie van voedselbossen als duurzame landbouwbenadering. Dit resulteert in ecologisch veerkrachtigere en biodiverse landbouwsystemen, wat bijdraagt aan voedselzekerheid, klimaatmitigatie, natuurbehoud en duurzaam landgebruik in Nederland. Daarom vinden we het belangrijk om de juiste voorzieningen te creëren, zoals een educatiepunt en informatiepanelen, om mensen te kunnen informeren en inspireren.
Wij willen een korte keten opzetten en uitbouwen voor de afzet van onze producten uit het voedselbos, waarbij educatie één van de uitgangspunten wordt van het project. Hierbij denken wij onder andere aan het afzetten van onze eigen geperste, duurzame fruitsappen en noten. Daarnaast gaan wij op onze overige 45 hectare landbouwgrond ook de natuurinclusieve inrichting vanuit de Van Pallandtpolder implementeren, om hiermee nog meer interactie te creëren tussen de biodiversiteit in ons voedselbos en de naastgelegen landbouwgewassen.

Beoogde resultaten:

  • Het doorontwikkelen van een functionerend en inspirerend voedsel- en belevingsbos van 5 hectare.
  • Het opzetten van een korte keten voor onze producten uit het voedselbos, met voedsel geteeld in een innovatief en duurzaam landbouwsysteem, waarbij we gebruik maken van druppelirrigatie.
  • Het inrichten van het belevingsbos, met onder andere een educatiepunt en informatiepanelen.
  • Het realiseren van de overige nodige communicatiemiddelen, zoals een informatiefolder, waarmee we onze sector helpen verder te verduurzamen en te voorzien van kennis.

 

Wat is de kracht van de regio in dit project?

Voor het project Leerzaam genieten: Het verhaal van Voedselbos Lust & Last hebben we sterk ingezet op samenwerking en communicatie om de impact van het voedselbos te vergroten en zoveel mogelijk mensen te betrekken bij het verhaal van natuurinclusieve landbouw. Daarbij hebben we bewust gekozen voor een brede benadering, met aandacht voor educatie, kennisdeling en verbinding binnen de regio.

Vanaf de start zijn diverse stakeholders actief betrokken bij het project, waaronder onderwijsinstellingen, overheden, ondernemers en maatschappelijke organisaties. We hebben ingezet op het betrekken van zoveel mogelijk regionale partners, niet alleen in de uitvoering, maar ook in de ontwikkeling van communicatiemiddelen en educatieve activiteiten. De samenwerking met partijen als LTO Noord, gemeente Goeree-Overflakkee, scholengemeenschap Prins Maurits, Goed voor Goed, Flakkee Lokaal en DINK laat zien hoe sterk de regio vertegenwoordigd is in dit project.

Daarnaast zijn ook landelijke organisaties als Stichting Voedselbosbouw Nederland, Trees for All en Rotterdam de boer op! waardevolle partners gebleken in het verbinden van het voedselbos met bredere netwerken en ambities.

Ook op het gebied van communicatie is veel geïnvesteerd. We hebben gewerkt aan toegankelijke en visuele middelen zoals informatiepanelen, een informatieve folder en een centrale rol voor het educatiepunt in het belevingsbos. Via social media, de website en video’s delen we het verhaal van het voedselbos met een breed publiek. Deze middelen zijn bedoeld om niet alleen bewustwording te creëren, maar ook om anderen te inspireren en te activeren. We willen laten zien dat voedselbossen een realistisch en waardevol alternatief vormen voor reguliere landbouwvormen.

 

Welke impact heeft het project?

Voedselbos Lust & Last draagt bij aan onderstaande resultaten:

  • Gebruik van insecticiden en meststoffen is gereduceerd en het N-bodemoverschot verlaagd.
  • 5% van de kunstmest is vervangen met Bokashi.
  • Aandeel boeren die deelnemen aan korte ketens gestegen naar 20%.
  • Emissies van boerenbedrijven zijn met 10% gedaald.

 

Reductie van het gebruik van insecticiden en meststoffen en het N-bodemoverschot verlaagd: voedselbossen werken volgens de principes van natuurlijk evenwicht en diversiteit. In een voedselbos wordt de natuur zoveel mogelijk de ruimte gegeven om zijn gang te gaan, waardoor er geen behoefte is aan het gebruik van insecticiden en meststoffen. Door het vermijden van kunstmest en pesticiden draagt het voedselbosproject bij aan het verminderen van de negatieve impact op het milieu en draagt het bij aan een gezondere bodem. Daarnaast wordt in een voedselbos gestreefd naar het tot nul brengen van externe input, zoals kunstmest. Het voedselbos maakt gebruik van natuurlijke processen, waaronder stikstofbinding door vlinderbloemigen en het gebruik van mulching (het laten composteren van bladeren en plantenresten op de bodem) om de bodemvruchtbaarheid te verbeteren. Deze praktijken kunnen helpen om de behoefte aan externe stikstofinput te verminderen en het N-bodemoverschot te verlagen.

Toename van het aandeel boeren in korte ketens: het voedselbosproject heeft als doel om een lokale voedselvoorziening te realiseren. Door de productie van diverse soorten fruit, noten, groenten en kruiden kan het voedselbos bijdragen aan de diversificatie van de landbouw en het vergroten van het aandeel boeren dat deelneemt aan korte ketens. Korte ketens verminderen de afhankelijkheid van grootschalige distributiesystemen en verminderen daarmee de transportemissies en verpakkingsafval.

Vermindering van emissies van boerenbedrijven: het voedselbosproject is gericht op natuurinclusieve landbouw, waarbij het behoud en de bevordering van biodiversiteit centraal staan. Door het creëren van een gevarieerd ecosysteem in het voedselbos worden de emissies van boerenbedrijven verminderd. Een grotere biodiversiteit draagt bij aan de natuurlijke bestrijding van plagen en ziekten, waardoor er geen behoefte is aan het gebruik van bestrijdingsmiddelen. Bovendien dragen voedselbossen bij aan de opslag van koolstof in de bodem, wat helpt bij het verminderen van broeikasgasemissies.

Daarnaast draagt het educatieve aspect van ons voedselbosproject bij aan de bewustwording van de voordelen van voedselbossen en natuurinclusieve landbouw. Door kennisoverdracht, workshops en veldbezoeken worden boeren, beleidsmakers en andere belanghebbenden geïnformeerd over de principes en technieken van voedselbosbeheer. Dit vergroot het begrip en de acceptatie van voedselbossen als duurzame landbouwbenadering, wat op lange termijn kan leiden tot een bredere adoptie van deze praktijken en daarmee bijdraagt aan de beoogde resultaten.

 

Initiatiefnemers

Hofstede Lust & Last

Betrokken partijen:

  • Rotterdam de boer op!
  • Verstegen spices and sauses
  • Greenchoice
  • Coöperatie Ondergrond
  • Rabobank
  • Prins Maurits
  • Trees for all
  • NLGO
  • Proeftuin Van Pallandtpolder
  • Stichting Voedselbosbouw Nederland
  • Gemeente Goeree-Overflakkee
  • LTO Noord
  • Dink

Status afgerond

Stand van zaken

Doorontwikkeling van een functionerend en inspirerend voedsel- en belevingsbos van 5 hectare
We hebben het voedselbos doorontwikkeld tot een volledig functionerend systeem waarin
meerjarige, eetbare gewassen in een natuurlijke opzet zijn geïntegreerd. De inrichting is gebaseerd op agro-ecologische principes en biodiversiteit, met een duidelijke zonering van productiebos, belevingselementen en natuurlijke structuren. Inmiddels beslaat het voedselbos 5 hectare en is het niet alleen een productieve locatie, maar ook een plek die mensen inspireert tot anders denken over voedselproductie, natuur en landschap.

Opzetten van een korte keten voor producten uit het voedselbos
We hebben een korte keten opgezet waarin de oogst uit het voedselbos – met name fruit – centraal staat. Het geoogste fruit verwerken we zelf tot natuurlijk sap, dat we direct verkopen aan consumenten én via een tiental landwinkels en lokale partners. Zo houden we de keten transparant en lokaal. Ook andere producten zoals noten, kleinfruit, kruiden en eetbare bloemen worden lokaal verwerkt en afgezet. Door het gebruik van duurzame technieken, zoals druppelirrigatie, gaan we efficiënt en zuinig met water om. Op deze manier verkorten we de afstand tussen producent en consument en verlagen we onze ecologische voetafdruk.

Inrichting van het belevingsbos met educatiepunt en informatiepanelen
Om bezoekers actief te betrekken bij het voedselbos en hen bewust te maken van duurzame
landbouw, hebben we een educatiepunt gerealiseerd. Dit punt is voorzien van informatiepanelen over het ecosysteem, de voedselproductie en het belang van biodiversiteit. Daarnaast zijn er duidelijke wandelroutes aangelegd waarmee bezoekers het bos zelfstandig kunnen verkennen en leren over de samenhang tussen natuur, landbouw en voedsel.

Realisatie van communicatiemiddelen zoals een informatiefolder
Ter ondersteuning van de kennisdeling en communicatie hebben we diverse middelen ontwikkeld. De informatiefolder, die zowel fysiek als digitaal beschikbaar is, geeft een helder beeld van het voedselbosconcept, de werking ervan en de producten die we telen. Met deze folder richten we ons op bezoekers, collega-ondernemers en onderwijsinstellingen. Hiermee dragen we bij aan bewustwording en aan de verdere verduurzaming van de agrarische sector.

Met deze resultaten hebben we het voedselbos niet alleen versterkt als productieplek, maar ook als inspirerend voorbeeld van natuurinclusieve landbouw en educatie. Leerzaam genieten laat zien dat voedselproductie en natuurbehoud uitstekend kunnen samengaan én dat dit verhaal het verdient om verteld en beleefd te worden.